تصمیم‌گیری یکی از سخت‌ترین کارهای دنیا است!

شاید تصمیم‌گیری یکی از سخت‌ترین کارهایی هست که در زندگی مجبور به انجامش هستیم. گاهی این تصمیم‌گیری بین دو انتخاب روشن و واضح اتفاق میوفته. اما گاهی بین چند گزینه با معیارهای انتخاب زیاد و گاها بین چند ده گزینه (مثل انتخاب رشته دانشگاه) باید تصمیم‌گیری بشه. این‌جاست که کار خیلی سخت‌تر از اون چیزیه که به نظر میاد و باید دنبال یه روش منطقی باشیم البته اگه هدف، انتخاب منطقی باشه نه احساسی!

روش AHP

اگر اولین باره که به AHP برمی‌خورید تعریف اولیه این مفهوم رو براتون از ویکی‌پدیا آوردم:

فرایند واکاوی سلسله مراتبی یکی از روش‌های تصمیم‌گیری است. واژه AHP مخفف عبارت Analytical Hierarchy Process به معنی فرایند واکاوی سلسله مراتبی است. انتخاب سنجه‌ها یا criterions بخش اول واکاوی AHP است. سپس براساس سنجه‌های شناسایی شده نامزدها ارزیابی می‌شوند. علت سلسله مراتبی خواندن این روش آن است که ابتدا باید از اهداف و راهبردهای سازمان در راس هرم آغاز کرد و با گسترش آنها سنجه‌ها را شناسایی کرد تا به پایین هرم برسیم.

این روش یکی از روش‌های پرکاربرد برای رتبه‌بندی و تعیین اهمیت عوامل است که با استفاده از مقایسات زوجی گزینه‌ها به اولویت بندی هر یک از معیارها پرداخته می‌شود. چنانچه گزینه‌ها زیاد باشد تشکیل ماتریس مقایسات زوجی کار دشواری است.

اگر هم توضیح روش رو با مثال می‌خواید می‌تونید از مقاله‌ای در پارس‌مدیر با عنوان “آموزش کامل فرایند تحلیل سلسله مراتبی به روش AHP” مطالعه کنید.
از این سایت خارجی، می‌تونید تا چهار نامزد (گزینه) رو با سه سنجه بررسی کنید. برای مثال برای همین حالت شما باید ۲۱ مقایسه زوجی گزینه‌ها رو انجام بدید تا در نهایت اولویت بندی گزینه‌ها بر اساس سنجه‌ها رو اعلام کنه.

نیاز به روشی ساده‌تر و سریع‌تر

حتما متوجه شدید که استفاده از AHP کمی پیچیده است و تو تصمیمات روزانه استفاده از اون خسته کننده به نظر می‌رسه و تو تصمیمات پیچیده و با سنجه و کاندید زیاد، فرآیند فوق‌العاده زمان‌بر و طولانی میشه. این رو در حالتی تصور کنید که می‌خواید برای انتخاب رشته دانشگاه که باید از بین هزاران گزینه نهایتا ۱۰۰ گزینه رو انتخاب کنید، چنین متدی رو به کار بگیرید! این‌جاست که به روشی ساده‌تر نیاز پیدا می‌کنیم.
من روشی که به نوعی از AHP نشأت گرفته اما انجامش ساده‌تر هست رو پیشنهاد می‌کنم.

روش ساده‌تر تصمیم‌گیری

برای این کار اگر حداقل مهارتی تو اکسل داشته باشید به راحتی می‌تونید این کار رو کاملا سریع و راحت انجام بدید. نمونه اکسل رو دریافت کنید.
در ابتدا تمام گزینه‌های موجود رو در ستون گزینه‌ها لیست کنید. بعد تمام سنجه‌هایی که تو تصمیم‌گیری بین این گزینه‌ها مطرحه رو بنویسید. حتی کم‌اهمیت‌ترین سنجه‌ها.حتی می‌تونید یه سنجه اضافه کنید و احساس شخصیتون رو به عنوان یک سنجه‌ اضافه کنید. بعد برای هر سنجه یک ستون اختصاص بدید. در بالای ستون یک سطر اضافه هم برای وزن‌دهی به سنجه قرار بدید.

اول وزن هر سنجه رو مشخص کنید. مثلا یک سنجه ممکنه چندین برابر سنجه‌های دیگه ارزش داشته باشه. بعد برای هر سنجه از ۱ تا ۱۰ به هر گزینه امتیاز بدید. وقتی تموم شد به سراغ سنجه بعدی برید و در نهایت وقتی امتیاز هر سنجه به ازای هر گزینه معلوم شد، از ضرب امتیاز هر سنجه در وزنش و جمع تمام این‌ها، امتیاز هر گزینه معلوم میشه. از مرتب کردن گزینه‌ها بر اساس امتیاز میشه یه لیست اولویت‌بندی شده به دست آورد.

کاربرد در انتخاب رشته دانشگاه

من برای انتخاب رشته خودم مشکلی نداشتم چون فقط از ۷ فرصت اون فرم ۱۰۰ تایی استفاده کردم اما زمانی که برای انتخاب رشته برادرم کمک می‌کردم، دقیقا با این دغدغه مواجه شدیم که بین این همه گزینه چطوری اولویت‌بندی کنیم. برای این کار اول تمام رشته‌هایی که یه درصد ممکن بود انتخاب بشن رو از تو دفترچه علامت زدیم و لیست کردیم. برای ما معیارهایی که مطرح بود، رشته معماری یا عمران، دانشگاه سراسری یا آزاد، شهر دانشگاه، خود دانشگاه، دسترسی به دانشگاه، امکانات و … مطرح بود.

هرچند تعداد انتخاب‌هامون تو حدود همون ۱۰۰ تا بود اما بزرگترین معضل ترتیب این لیست بود که به شکل یه معضل بزرگ جلوه می‌کرد. با هم صحبت کردیم و از بین صحبت‌هاش و شرایط، به هر کدوم از معیارها وزن دادیم. مثلا به این نتیجه رسیدیم این که رشته معماری باشه خیلی از دانشگاه محل تحصیل مهم‌تره پس وزن رشته درسی خیلی بیشتر از وزن دانشگاه بود و به همین ترتیب ادامه داشت. در نهایت لیست امتیاز داده شده فقط با دو تغییر ساده، یه لیست ۱۰۰ انتخابی از ترکیب رشته‌ها و دانشگاه‌های مختلف بهمون داد که اولویت هر گزینه از گزینه‌های پایین‌ترش بالاتر بود.

کاربرد در بیزینس

ما برای انتخاب حوزه‌ای که برای فروش نرم‌افزار باید ورود می‌کردیم یک لیست از صنایع مختلف تهیه کردیم و بعد بر اساس معیارهایی مثل کاربرد نرم‌افزار، ارتباطمون با اون صنعت، میزان نقدینگی صنعت مربوطه و … امتیازدهی کردیم و مثلا تو این مثال مشخصه که کاربرد نرم‌افزار برای اون صنعت سنجه وزین‌تری نسبت به بقیه سنجه‌هاست. در نهایت بعد از ضرب امتیازها در وزن سنجه و جمع بندی این نتایج، از مجموعه امتیازات ترتیب ورود به صنایع مختلف رو مشخص کردیم.

استفاده از این روش‌ها کمک بزرگی می‌کنه. فکر کردن به سنجه‌ها، به فرآیند تصمیم‌گیری نظم میده و کمک می‌کنه با دید بازتر و به دور از انتخاب احساسی تصمیم‌گیری کنید. در نهایت امیدوارم در هر موقعیتی، همیشه بهترین تصمیم رو بگیرید!

2 نظر برای “تصمیم‌گیری یکی از سخت‌ترین کارهای دنیا است!

  1. مسعود می‌گوید:

    چه جالب.
    اتفاقا منم الان رو تحلیل کد منبع به صورت سلسله مراتبی برای فهم عملکرد کار می‌کنم. مساله‌ی اصلی هم بزرگی فضای مساله هست که باعث می‌شه به فکر الگوریتم‌های کارا باشیم.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *